Çocuk ve yetişkinlerde Ürtiker ve kurdeşen hakkında bilgilendirme


Ürtiker çocuklarda en sık görülen alerjik cilt hastalığıdır. Halk arasında kurdeşen veya dabaz olarak da bilinir. Ani olarak ortaya çıkan kaşıntı, kızarıklık, kabarıklık ve bazen ödeminde eşlik ettiği tabloyla karşımıza çıkmaktadır. Ve ani olarak ortaya çıktığı için aileler paniklemektedir. Çocuğun uykusu ve hayat kalitesi bozulabilir, bazen yürüyemez hale gelebilir. Bu tabloda eğer kaşıntı fazlaysa veya ödem dediğimiz şişlikler fazlaysa herhangi bir hastanenin acil bölümüne gitmelidir. Acil doktoru tarafından ürtiker tedavisi yapılmasında fayda vardır.

Ancak acil tedaviye cevap vermiyorsa, çok ciddi bir tabloysa, 6 haftadan uzun sürüyorsa, altta yatan başka hastalıklardan şüpheleniliyorsa o zaman doğumdan 18 yaşına kadar olan çocuklarda çocuk alerji uzmanı, 18 yaşından büyüklerde de yetişkin alerji uzmanı tarafından değerlendirilmesinde fayda vardır. Çünkü çocuk alerji uzmanları doğumdan 18 yaşına kadar olan çocuklarda ürtiker ve diğer alerjik hastalıklar konusunda özel eğitim almış ve bu eğitimlerin sonunda da çocuk alerji uzmanı olan doktorlardır. Ürtiker tedavisi bu doktorlar tarafından yapılmalıdır. Bu nedenle ciddi durumlarda ya da 6 haftadan uzun süren ürtiker vakalarında, çocuklarda çocuk alerji uzmanları tarafından değerlendirilmesinde fayda vardır.


Ürtiker çocuklarda en sık görülen alerjik cilt hastalığıdır. Halk arasında kurdeşen veya dabaz olarak da bilinmektedir. Her dört çocuğun birinde hayatlarının herhangi bir döneminde ürtiker hastalığı ortaya çıkabilmektedir. Akut ürtikerin genellikle nedeni bilinmemektedir. Yaklaşık %50 sinde bir neden bulunmadan ortaya çıkabilmektedir. Ve bazen altta yatan astım alerjik nezle gibi hastalıklar varsa bu tür çocukların yaklaşık %50 sinde ürtiker hastalığı hayatının herhangi bir döneminde ortaya çıkabilmektedir. 6 haftadan kısa süren ürtiker vakalarının yaklaşık yarısında herhangi bir neden bulunamamaktadır. %40 gibi büyük bir nedeni ise genellikle üst solunum yolu enfeksiyonlarından sonra gelişmektedir. Küçük bir kısmında ise ilaçlara bağlı ortaya çıkmaktadır. Yaklaşık %9 civarında ilaçlara bağlı ortaya çıkmaktadır, %1 gibi kısmında da besinlere bağlı alerji nedeniyle ortaya çıkabilmektedir. Aynı zamanda kan transfüzyonlarından sonra da yine ürtiker vakaları ortaya çıkabilir. Veya vücudumuza temasla da (lateks ve kimyasallar gibi) kurdeşenler ortaya çıkabilmektedir. Akut ürtikerin birçok nedeni vardır ancak genelde ilk defa ortaya çıkmışsa ve çok sıkta ortaya çıkabildiği için genelde incelemeye gerek duyulmadan tedaviyle düzelen, daha sonra da tekrarlamayan bir durumdur. 10 çocuğunda 3’ünde genelde 6 haftadan uzun sürebildiği ve kronik ürtiker adı aldığı için bu kronik ürtiker vakaları incelenebilmektedir. Ancak ilk defa olduğu zaman genelde incelemeye gerek yoktur.

Ürtiker ya da diğer adıyla kurdeşenin en önemli belirtisi ortası kabarık ve etrafı kırmızı plak tarzında ve değişik büyüklükteki döküntülerin ortaya çıkmasıdır. Döküntüler kısa süreli olup çok hızlı ortaya çıkar ve genelde 24-48 saat içinde düzelir. Döküntüler plaklar şeklinde olup ortası kabarık ve etrafı kızarıktır. Büyüklükleri çok değişkendir. Basmakla beyazlaşır. Ciddi ürtikerlerde çok yaygın olduğu için plaklar şeklinde görülmeyebilir. Bir plak 24-48 saat içinde düzelir ancak başka bir bölgeden yeni bir döküntü çıkar. Bu da ailelerin neden bu tekrarlıyor veya yayılıyor diye kaygı duymalarına neden olur. Bu tablo aslında beklenen bir durumdur. Kaşıntı çok yoğundur. Bu da uykuyu günlük yaşamı çok etkiler.

Ürtikerde kaşıntılı kızarıklıklarla beraber dudakta, dilde, göz etrafında, ayak bileği ve el bileği gibi eklem yerlerinde şişmelerde görülebilir. Bu şişmelere anjioödem denilmektedir. Ürtiker gelişen çocukların yarısında bu anjioödem görülmektedir. Bu anjiödemler nedeniyle bazen çocukların yürümesi de kısıtlanabilir. Ürtiker plakları vücudun her yerinde ortaya çıkabilir. Vücudun bir yerinde toplanmışsa döküntü tedaviye daha iyi cevap vermektedir. Ürtikerin nedenine göre ürtikerin geliştiği yerler farklılıklar gösterebilir. Güneşe bağlı gelişen solar ürtikerde daha çok güneşin temas ettiği yüz ve boyunda kaşıntılı kızarıklıklar görülmektedir. Ürtiker özellikle daha önceden bilinen bir besin alerjisi varlığında ve bu besin alındıktan sonra 2 saat içinde gelişmişse alerjik şok açısından dikkatli olunması gerekir ve acil servise bir an önce gidilmesi gerekir. Aynı şekilde bir ilaç uygulaması sonrası ani gelişen ürtiker durumunda da alerjik şok akla gelmeli ve hızlıca müdahale edilmelidir.

Akut ürtiker ani gelişen kaşıntılı kızarıklıklar 6 haftadan daha az süre devam ediyorsa akut ürtiker olarak tanımlanır. Genellikle akut ürtiker 1-2 gün çok şiddetlidir. Bu kaşıntılı döküntülerin bazıları düzelirken diğerleri çıkar. Tamamen düzelince aileler tam düzeldi diye sevinirken bir anda yine tüm vücudu sarıp çocuğu perişan edebilir. Bu dalgalanmalar genelde bir hafta içinde düzelmekle birlikte 2 haftayı da bulabilir. Bu tekrarlamalar 6 haftayı geçerse de adı artık kronik ürtiker olarak adlandırılabilir. Akut ürtikerlerin yaklaşık %20-30’unda kronik ürtiker veya tekrarlayan ürtiker gelişmektedir.